Arkiva

Arratisje zhelane






               Publikuar në : 18:58 - 14/09/19 |
mapo.al

(Më kujtohet “Zhelani i vogël” i Xhejms Grinvud)


Nga Eli Kanina



Kishte kohë që më ishin mërzitur librat me ilustrime për fëmijë, me vjersha apo përralla. Më dukeshin naivë ndoshta apo të gjitha njësoj. Dhe mbaronin shpejt. Më duhej të shkoja çdo tri ditë në bibliotekë. I kapërdija me një kafshatë. Kur vinte dita e dorëzimit kthehesha nga shkolla, haja drekë dhe i mbaja gjithë kohën sytë tek ora në bufe. Mbërtheja me vështrim e paduruar, atë kokën e pulës që çukiste në fushën e orës dhe më dukej se e pengonte lëvizjen e akrepave të shkonte katër, orë kur hapej biblioteka mbasdite.

Nisesha për atje në orën tre e gjysëm, edhe pse e kisha pesë minuta larg. Më dukej se ankthi për librin e rradhës m’i lidhte këmbët me një gjalmë të ngatërruar dhe në vend të bëja para ngecja në vend apo bëja pas. Shpresoja çdo herë që të gjeja portën dykanatëshe hapur dhe punonjëset e bibliotekës me humor të mirë. Në fakt më gjenin ato mua mbështetur aty me librat në gji.

Kur kthehesha shfletoja librat në duar dhe i mbyllja shpejt se më dukej se po të nisja t’i lexoja do t’i harxhoja dhe do më mbesnin ditët bosh.

Kishte diçka që nuk më plotësonte më në ato libra. Derisa mora në dorë librin “Zhelani i vogël”.
Ishte një novelë! Një libër i vërtetë! Dhe për më tepër nga një autor “i jashtëm”, mister më vete edhe kjo. Kapaku i kartonit që zëvendësonte kopertinën dhe shkrimi me dorë i titullit nuk ma zvordhiti dëshirën për ta lexuar. Madje më krijoi menjëherë idenë se ishte cfilitur ashtu nga leximet e shumta, pra duhej të qe më se i bukur.

U ndjeva e rritur, një lexuese e vërtetë, larg librave me edukatë morale të mërzitshme dhe ngjyra e ilustrime, si karamele “zana”. Me këtë vlerësim ndaj vetes dhe përgjegjësinë e të rriturës fillova edhe leximin.

Nuk mund të perceptoja siç duhet se nga vinte gjithë ajo vuajtje e dhunë që Xhimi i vogël pësonte në shtëpi dhe më pas edhe jashtë saj, por nuk e bëja veten të pyesja. Isha mjaftueshëm për ta kuptuar vetë, ndryshe ç’kuptim do të kish që ma kishin dhënë pikërisht mua?

Nga kjo dëshirë për ta kuptuar librin mbase apo nga dëshira për tu ndier si Xhimi, fillova ta shoh çdo qortim apo shuplakë nga prindërit si një fat i përbashkët që kanë gjithë fëmijët e botës. Dhe nisa të heq paralele e të ngatërroj me fantazinë time kaq shumë detaje, sa jo vetëm ma kënaqnin leximin, por po më viktimizonin e rebelonin çdo ditë e më tepër.

Zemërohesha me apo pa arsye dhe shkoja të qaja tek musëndra me rradhë jorganësh të palosur në cepin e dhomës së gjumit. Por nuk ishte thjesht një e qarë. Ishte një përbetim me veten se do t’ia mbathja edhe unë ndonjë ditë nga shtëpia si Xhimi. Nuk e dija ku binte Uestminster dhe harqet e urës ku Xhimi flinte me Ripstonin dhe Mouldin.

Qyteti im kishte dy ura, në hyrje e në dalje të tij, ku gjatë verës bënim plazh e laheshim në hurdhat e lumit që kalonte atypari. Por do të doja të mos i binte diku afër tyre, sepse unë kisha nevojë të isha më larg,shuuumë më larg, ku të mos më gjenin dot këta të shtëpisë. Boll më kishin nëpërkëmbur e fyer vend e pa vend. Tashti le të bënin pa mua. Unë do t’ia dilja edhe pa ta, do bëja çmos. Imagjinoja sikur bashkë me Xhimin do të kërkoja punë në tregun e Koventgardenit dhe mbrëmjeve do të ktheheshim të dy poshtë urës, tek karrocat e fjetjes. Ai le të bëhej jastëku i shokëve apo të flinte me ta. Unë do vazhdoja të lexoja me qiri, do merrja nja dy libra t’i kisha me vete. Madje për të fjetur unë si jastëk do të mbaja një libër, që duhet të ishte më i madh e më i fortë se revistat e mia, ndoshta nga ato veprat të rradhitura në bufe nga babi.

Do ta merrja para nisjes një prej tyre fshehurazi prindërve, vazhdoja unë me planin e arratisjes. Por futja e tyre në plan, qoftë edhe tinëzisht më priste hovin. Filloja e bëhesha nostalgjike kur mendoja vuajtjet e familjarëve që po më kërkonin derisa pasi shfryja hundët dhe i fshija mirë e mirë pas jorganëve, dilja e shkoja në guzhinë. Aty secili merrej me punët e veta, pa e ndjerë fare arratinë time. Ishte një histori që jo vetëm më dhemshuroi me fatin e Xhimit, por më frymëzoi si një zhelane për arratisjet me imagjinatë. Ky libër më krijoi një imazh për Londrën si një qytet i stërmadh, ndoshta dhjetefish më i madh se qyteti im. Përderisa kishte edhe pajton edhe omnibus,( karrocë e mbyllur me shumë vende)! Këto mjete ndoshta mund t’ia dilnin gjithë atyre rrugëve, që s’kishin të sosur e mateshin me milje.

Përshkimi i atyre rrugëve me karroca më dukej e çuditshme. Unë kisha parë deri atëherë në qytetin tim karrocën që furnizonte dyqanin e qumshtit dhe atë perimeve, si edhe karrocën e plehrave. Madje djalin e karrocierit e kisha në klasë, dhe skuqej sa herë ishim në oborrin e shkollës dhe dëgjonte të atin që grahte kalin e karrocës ndërsa kalonte tej pas kangjellave. Pra karroca jo vetëm nuk preferohej por edhe të sikletoste e të bënte me turp po të punoje me të. As që bëhej fjalë të shëtisje apo ta quaje mjet luksi. Njerëzit i binin më këmbë kryq e tërthor qytetit tim, pa omnibus apo pajton.

Një herë kisha dëgjuar shoqen time se tezen e saj e martuan në Tiranë dhe e morën nuse me pajton. Për të mos u dukur e paditur, e kisha kaluar pa e pyetur, pa shfaqur çudi, duke tundur kokën pohuese. Imagjinoja se ishte diçka që i bënte bashkë njerëzit, i pajtonte. Po nuk e dija, vetëm të martuarit?! Mbase vetëm për ata, se po t’ia niste me pajtimet e nxënësve në shkolla apo grave nëpër lagje, duheshin njëmiljon pajtona, të mbushej fusha e sportit dhe poligoni i qitjes plot. Kishte kaq shumê zënka e sherre gjithandej, ky ishte qyteti, ç’t’i bësh! Ishte ndryshe karroca e koperativës. Edhe ajo furnizonte dyqanin e fshatit me bukë e ushqime. Shpinte e sillte perime, bar e kashtë apo thasë me drithë. Por për ne fëmijët ishte kënaqësi ta ndiqnim pas gjithë gaz. Pale çfarë nderi ishte kur karrocieri ndalte dhe na merrte në karrocën bosh. Oh sa të lumtur ndiheshim atë copë udhë, nuk linim vjershë e këngë pa kënduar! Nga mirënjohja për karrocierin e shndërronim karrocerinë në një podium ku e fillonim me rradhë solo e më pas zukatnim si bletët të gjithë njëherësh.

Zhurmonim derisa na zbrisnin nga aty si toptha e na linin buzë rrugës, ku vazhdonim ecjen duke u zënë se kush e kish patur rradhën. Po kur binte shi? Karrocieri mbulohej disi me mushamanë që i hidhte karrocerisë nga pas, dhe mua më vinte keq duke vrarë mendjen pse nuk ishte i mbuluar vendi i tij për këto raste. Mendoja se do mjaftonte një si kabinë telefonike, që ai të ecte rehat. Nuk e dija se kjo imagjinatë përkonte me pajtonin që do të gjeja tek ky libër, si një mjet udhëtimi në diell e shi. Po kali që bëhej qull? Imagjinata ime lodhej duke kujtuar se edhe kuajt pa karrocë nuk mbajnë çadër, ndaj nuk e kanë problem shiun. Se reumatizma ishte sëmundje vetëm e njerëzve, se kalit i duhej kjo banjo shiu për tu larë. Dhe e linja me kaq pa gjetur ndonjë zgjidhje për krifën që pikonte shi e djersë nga stërmundimi.

Një tjetër përshkrim që bënte çudi për mua në libër ishte uria deri në babëzi e Xhimit. Kjo uri, ishte më se e zakonshme në libër, e përditshme për zhelanët e vegjël. Pas leximit të vuajtjeve të mungesës së ushqyerjes, uria e zhelanëve më kishte korrigjuar tekat e paragjykimet që kisha ndaj gatimeve, që tashmë më dukeshin më të shijshme. Pjata me gjellë çdo ditë në tryezë për mua, më kujtonte se sa e dëshiruar ishte tek ata fëmijë pa familje. Mbase ky ishte një shkak pse unë e shtyja largimin nga shtëpia si një zhelane, për ndonjëherë tjetër. Më kishte ngelur mendja, se me gjithë vuajtjet e mjerimin Xhimi dhe shokët e tij, sapo tu binte një shilingë në dorë, pasi ngopnin barkun me bukë e sallo, e mbanin frymën në teatër. Teatri i Shordiçit ishte një mbresë tjetër nga ky libër, për mua që dëshiroja të ndiqja çdo shfaqje, variete, koncert e film që jepej në kinemanë dhe shtëpinë e kulturës të qytetit tonë.

Kaq shumë më pëlqenin, por jo gjithmonë prindërit na merrnin me vete apo na lejonin të shkonim. Një herë kishte ardhur në qytetin tonë trupa e teatrit dhe varietesë së kryeqytetit. Do të jepnin një shfaqje në orën 3 mbasdite për nxënësit e shkollës me gjysëm bilete dhe më pas në mbrëmje për të rriturit. U gëzuam me motrën , bëmë punët e shtëpisë dhe mësimet, me shpresën se do të shkonim edhe ne. Sapo erdhi nga puna, pa hyrë akoma mirë brenda, i kërkuam leje babit. Ai na vështroi me inat dhe nuk pranoi. Vazhdova t’i lutem duke i thënë se ishte urdhër i shkollës, se do shkonin të gjithë, se ne do shkonim edhe pa lejën e tij. Babi u kthye nga mua i bezdisur, dhe duke ulëritur lëshoi ultimatumin: – Ju thashë nuk do shkoni dhe pikë. Bëni provë të ikni pa lejë dhe ta shihni- vazhdoi kërcënueshëm- oj këto, ne kemi njëmijë halle, këto mendjen tek qiefi, luhtat e derrit, luhta! U shembëm në divan me motrën, dhe nuk folëm e as lëvizëm derisa u bë errësirë e duhej ndezur drita. Ishte traumatizuese për mua jo aq mosvajtja në shfaqje, sesa ajo sharja në fund. Edhe sot po të më pyesësh nuk di ta shpjegoj ç’do të thoshte ajo fjalë.

Edhe pse nuk dinim çishte “luhta”, unë me motrën jetonim të turpëruara nën peshën e kësaj sharje,, nën ndjenjën e fajit, që nuk e kishim bërë por e vuanim. Për këtë fjalë di vetëm që kish një kuptim të keq, edhe pse babi e përdorte shumë rrallë. Pas asaj dite nuk ndihesha shumë krenare me veten, ndihesha e pasigurtë dhe më dukej sikur edhe të tjerët e kishin dëgjuar atë të sharë. Kur shkëmbehesha e përshëndesja fqinjët apo kur ndonjëherë ata takonin prindërit duke u thënë fjalë të mira për ne, si vajza punëtore dhe të pafjala, unë mendoja me vete ” Po, po ashtu ju duket, ta dini ju që ne jemi edhe “luhta”!

Ndoshta nuk e dinë, ah sikur të mos e marrin vesh kurrë!” E vazhdoja monologun para pasqyrës së dhomës, ku mbikqyrja me imtësi veten për të gjetur ndonjë detaj që mund ta zbulonte atë që ne me motrën ishim në sytë e babit, ndryshe nga opinioni i të tjerëve që na lëvdonin në shkollë apo lagje. Do ta kuptoja më pas se ne fëmijët shqiptarë nuk kishim aq lidhje me varfërinë materiale të fëmijëve të Londrës, më tepër sesa me mungesën e një komunikimi mes prindërve dhe fëmijëve. Mungonin xhestet e përkujdesjes, fjalët përkëdhelëse dhe një mënyrë më e posaçme për trajtimin e fëmijëve aso kohe, dhe jo vetëm tek prindërit e mi. Të rriturve u dukej se po të ishin më të butë me ne, nuk do të bëheshim ushtarë të fortë e të devotshëm për atdheun?

Nuk e mendonin se sjellja e ashpër e tyre na shdërronte në zhelanë që herë me imagjinatë e herë edhe me rebelime të vërteta, na çonte drejt një realiteti të imponuar dhe jo të dëshiruar? Kisha dëgjuar se dashuria mësohet nga paraardhësit dhe përcillet e trashëgohet tek pasardhësit me fjalë e gjeste , me këshilla, sjellje e me rrëfime, si një traditë e veçantë, e ndryshme për çdo popull. Nuk e dija ç’kishin hequr brezi i prindërve tanë, përse iu ishte mohuar ky mëkim i ëmbël, por e dija mirë se unë do të mësoja e lexoja kaq shumë që fëmijëve të mi të mos u mungonte llastimi, dhe as mos u binte ndërmend gjatë adoleshencës një arratisje zhelanësh. Ndonëse, edhe pa nevojën e ndonjë shkaku, jeta nuk mund të kuptohej pa arratisje të tilla në adoleshencë.


Etiketa:

Pas