Kryesore, Mapo Format

MAPO WEEKEND/ Zekthi: Presidenti kthen një ministër kur rrezikon sovranitetin

Flet për gazetën Mapo, Fitim Zekthi, analist dhe pedagog i shkencave politike


Presidenti Ilir Meta me mosdekretimin e ministrit për Europën dhe Punët e Jashtme Genti Cakaj, të propozuar nga kryeministri Rama, ka rikthyer edhe një herë përplasjen Rama-Meta. Ajo që po ndodh është mbi “parimet” institucionale në ndarjen e pushteteve, (Presidencë-Qeveri), apo një konflikt i vjetër dhe i ri personal mes dy personazheve politike?

Duhet të pranojmë që në zhvillime të kësaj natyre nuk mjafton kurrë ndjesia e konfliktit të vjetër, inati, zemërimi apo interesi i ndryshëm politik. Bëhet fjalë për një ngjarje mjaft të rëndësishme e cila mbahet në këmbë nga një fakt material. Ky fakt material është e drejta e presidentit të republikës për të shqyrtuar kandidaturat, para se t’i miratojë, është mospajisja me certifikatë sigurie e kandidatit për ministër për 7 muaj kur ligji e kërkonte dhe është qëndrimi i mbajtur nga kandidati për ministër për ndryshimin e mundshëm të kufirit të Kosovës me Serbinë. Në gjykimin tim, presidenti i republikës mund të kthejë një ministër vetëm në rastet kur kandidati shihet si person që mund të vërë në rrezik sovranitetin kombëtar dhe rendin kushtetues. Këto janë arsyet e vetme për të cilat Kushtetuta e lejon presidentin për të mos miratuar një ministër. Për arsye të tjera, për çështje të ideologjisë politike, për çështje të programit për mjedisin, për taksat, për infrastrukturën apo rendin publik etj., presidenti nuk ka asnjë të drejtë t’i kthejë mbrapsht. Rasti ynë, pra mosmiratimi i kandidatit për ministër të Jashtëm është i tillë që e vendos pozitën e Presidentit të Republikës në binarë të arsyeshëm kushtetues. Nuk e di në ç’masë ky qëndrim në përputhje me Kushtetutën është pasojë e vetëdijes institucionale të presidentit dhe nuk e di në ç’masë ky qëndrim në përputhje me Kushtetutën është thjesht shprehje e konfliktit të vjetër të Ramës me Metën. Kjo nuk ka asnjë rëndësi. Rëndësi ka vetëm qenia e qëndrimi dhe e vendimit në përputhje me kushtetutën. Nuk mund të hyjmë dhe as nuk duhet të hyjmë në brendësi të shtysave sepse asnjëherë nuk do të bëjmë vlerësimin e drejtë.

Si do e konsideronit refuzimin e kandidaturës së Cakajt nga ana e Metës dhe a mund të ketë paralelizëm me “precedentin Lleshaj” pak kohë më parë? Për rastin Cakaj duket se Meta deri më tani ka fituar më shumë terren për shkak të reagimeve pozitive që pati për mosdekretimin edhe nga një pjesë e politikës së Kosovës, por edhe në disa gjetje ku Cakaj kishte punuar pa certifikatë sigurie dhe ishte artikulues i tezës për “korrigjime kufijsh” në Ballkanin Perëndimor?

Në pamje të parë duket si një përsëritje e asaj që ndodhi me kandidatin për ministër të Brendshëm Lleshaj. Por në substancë ka ndryshim. Fakti material që përmendëm më lart, në rastin e ministrit Lleshaj, ishte shumë më i zbehtë. Pra, e drejta e presidentit për të mbrojtur moscenimin e sovranitetit kombëtar dhe të rendit kushtetues nuk dukej se vihej në diskutim nga fakti që kandidati Lleshaj mbante ende gradën e gjeneralit, ndërkohë që ai nuk ishte fare pjesë e ushtrisë aktive. Megjithatë ajo çështje u zgjidh në mënyrë të arsyeshme me gjithë një zhurmë të zakonshme në kësi rastesh. Duhet thënë se ai rast prodhoi diçka të mirë. Presidenti mësoi institucionet dhe të gjithë të tjerët se ai ka të drejtë të mos miratojë një ministër.

Presidenti Meta po mundohet që të tregojë pjesën institucionale, por ditën e sotme (djeshme), debatet kanë kapërcyer nga një diskutim mbi parime morale e kushtetuese, në mirëfilltës politike, duke shtuar edhe më shumë zërat brenda mazhorancës për ta konsideruar Presidentin si “lider opozitar”. Kreu i shtetit në gjykimin tuaj po luan politikisht, apo po u përmbahet parimeve institucionale?

Për ta thënë edhe më shkoqur. Presidenti nuk është një institucion që rri në zyrë dhe firmos. Presidenti është një institucion me përgjegjësi të qarta për mbrojtjen e kushtetutës, mbrojtjen e sovranitetit të vendit dhe mbrojtjen e rendit kushtetues. Sigurisht nuk është i vetmi dhe ndoshta nuk është institucioni më i rëndësishëm që ka këto përgjegjësi por gjithsesi i ka këto përgjegjësi në një shkallë të thekshme. Tërë thelbi i sistemit tonë politik qëndron te ndarja dhe kufizimi i pushtetit. Pra, qeveria kontrollohet nga parlamenti dhe nga gjykatat sidomos ajo kushtetuese, parlamenti kontrollohet nga gjykata kushtetues dhe mekanizma të tjerë kushtetues përfshirë presidentin dhe gjykatat kontrollohen nga mënyra se si emërohen gjyqtarët, kontrollohen nga presidenti dhe nga parlamenti etj. Në kushtet e tashme, kur Gjykata Kushtetuese nuk është dhe kur kryeministri kontrollon qeverinë dhe parlamentin i vetëm, atëherë presidenti i ka edhe më të mëdha të drejtat për të kontrolluar kandidatët për ministra. Në literaturën e shkencave politike por edhe atë të konstitucionalizmit, thuhet rëndom dhe dendur se ligji apo kushtetuat kanë lexime që varen edhe nga rrethanat, kanë lexime që nisen nga qëllimi i ligjit dhe i kushtetutës etj. Pra presidenti duhet falënderuar që në raste si ky merr përsipër një rol të tillë shumë të vështirë dhe shumë të sulmueshëm siç është rasti i sulmit të kryeministrit apo i njerëzve të tjerë nga qeveria.

Si mund të zgjidhet ky ngërç i krijuar. A mund të ketë një tërheqje të Ramës për rastin Cakaj duke dërguar një tjetër kandidaturë, apo do këmbëngulë në të përzgjedhurin e tij duke e mbajtur si zëvendësministër, por me atributet e ministrit? Nëse kjo ndodh, a mund të futet në lojë ministri në detyrë Ditmir Bushati, i shkarkuar nga Rama, por jo me dekret presidencial? E parë përtej çështjes konkrete për ministrin e ri, a ka një moment vështirësie të Ramës ku nga njëra anë ka problemin e madh të protestave studentore dhe në tjetrën hapi “frontin e ri” me presidentin?

Nuk e di çdo të bëjë kryeministri. Logjika e drejtë dhe veprimi i duhur do të ishin dërgimi i një kandidati tjetër dhe gjithçka mbyllej. Por në luftën politike që nuk njeh kufij dhe që udhëhiqet nga zemërimi dhe epshi për të fituar me çdo kusht pritet të kemi këmbëngulje për të dërguar në Ministrinë e Jashtme kandidatin Cakaj. Në gjithë këtë histori humb vetëm qeverisja, humb vetëm interesi i njerëzve dhe humb edhe Gent Cakaj, i cili me thënë të drejtën u bë viktimë e interesave për pushtet dhe e makinacioneve perverse që bëhen për të mbrojtur këta interesa.

PasPara

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *



CLOSE
CLOSE
Pas