Mapo Letrare

Rubi e vogël (tregim)






               Publikuar në : 16:30 - 24/08/19 |
mapo.al

Faik Ballanca (1945-1977)


Lindi dhe vdiq në Tiranë në një familje intelektuale të ardhur nga Dibra e Madhe. Pasi kreu gjimnazin dhe mbaroi Fakultetin Histori-Filologji (dega e gazetarisë), punoi gazetar e redaktor në gazetën “Zëri i Rinisë”dhe në revistën letrare “Nëntori” të LSHASH-së.

Që nga viti 1962 nisi të botonte tregimet e para dhe të përkthente e të botonte prozë nga gjermanishtja, italishtja e frëngjishtja. Edhe pse e ndërpreu krijimtarinë letrare në moshë të re, F. Ballanca arriti të krijonte individualitetin e veçantë si shkrimtar i vërtetë i mirënjohur, në sajë të kulturës së gjerë, intuitës së hollë artistike dhe skrupulozitetit krijues.

Faikun e kam njohur përpara se ta takoj fizikisht. Kjo ka ndodhur gjatë periudhës së maturës, kur një kushëriri i tij, Flamur Rexha, më solli një tregim të tij, që titullohej, “Idhulli i robit”. Ishte një tregim i bukur, ku për herë të parë figura e një partizani e nazisti dalin ne nje drite humane. Pastaj me të, u njoha më mirë kur të dy u ulëm në auditoret e Fakultetit të Letërsisë. Ndërkohë, ai vazhdonte të shkruante e të botonte me sukses tregimet dhe reportazhet e tij. Kur mbaruam universitetin, ai u diplomua për degën e gazetarisë dhe u caktua në gazetën, “Zëri i rinisë”. Më pas botoi vëllimin e parë me tregime dhe reportazhe i cili titullohet, “Rrëmbimi”. Ky libër u prit shumë mirë dhe bëri jehonë në kritikën letrare. Mbaj mend se artikullin e parë kritik për të, e shkrova unë. Aty vlerësoja stilin dhe gjetjen e mjeteve shprehëse origjinale etj. Ajo që binte në sy, te tregimet e tij ishte kërkimi i rrugëve të reja për të thyer disi skemat e realizmit socialist. Kjo prirje për të dalë nga skematizmi rutinor ishte pjesë organike e shijeve te tij estetike.

 

Pandeli Koci

Faik Ballanca

Rubi e vogël

Ne qëndronim të tre në dhomën e ngushtë të hotelit. Ata të dy mbi krevat, kurse unë – mbi stol.

Jashtë bënte vapë. Nga dritarja tre metra larg tokës, hynte një rrymë e ngrohtë avulli që të zinte frymën. Ishte vjeshtë, por shirat ende nuk kishin filluar. Disa çape më tutje pazari ziente nga zhurma. Dielli qe në të perënduar dhe fshatarët po bëheshin gati për udhë.

Unë u kisha kthyer shpinën. Shtiresha sikur lexoja gazetën, pa ditur ç’të bëja.

Nëpërmjet pasqyrës ndiqja lëvizjet e tyre. Ajo ishte shumë e turbulluar. Sytë e vegjël i mbante të ulur  në pëqi. Fytyrën e kishte me pikla të zeza.Flokët ngjyrë gruri i vareshin pas si lele kali.

Shoku im trazonte me dorë gravatën.

Ata ishin njohur në fshat kur ai kishte vajtur për pushime, verën e shkuar. Kishte vënë re se ajo sillej me të ndryshe nga vajzat e tjera. Eshikonte shpesh. Skuqej përpara tij dhe nuk  i fliste dot dy fjalë pa ju marrë goja.

Po ajo nuk ishte aspak e bukur dhe shokut tim nuk i kishte vajtur gjë në mëndje.

Më vonë as ai vetë, nuk e dinte sepse i shkroi një letër. I thoshte që ishte mërzitur dhe se e kishte marrë malli. Nuk shkoi java dhe ai mori si përgjigje një letër të zjarrtë dashurie.” I dashur, – shkruante ajo, – nuk të kam harruar as edhe për një çast. Dhe tani digjem nga dëshira të të shoh. A të kujtohet?…”

Ai u zbavit mjaft nga ky sukses kaq i shpejtë. I shkroi përsëri, vetëm dy radhë. Ai shkruante gjithmonë pak. Kurse ajo faqe të tëra.

Shpejt shoku im filloi të shqetësohej. Letrat po bëheshin gjithnjë e më të shpeshta. Ai m’i tregoi mua. Më pyeti…

E do ? – fola unë.

-Jo, u përgjigj ai. – Nuk mund ta dua.-Nuk është e bukur.

-Në qoftë ashtu mos i shkruaj më.

-Por….- Foli ai duke tundur  dorën.

Atëherë unë i thashë se kjo qe shumë e ulët nga ana e tij. Dhe po qe se do t’i shkruante qoftë edhe një radhë, unë nuk do t’i flisja.

Shoku im nuk i shkruajti më. Unë mendoja se ajo do të mërzitej, por vajza nuk i ndërpreu letrat. I dërgoi dy fotografi. Në njërën kishte dalë vetëm në një lulishte. Mbante një degë në dorë. Në tjetrën  mes një grupi konviktorësh.

Më në fund arriti një letër ndryshe nga të tjerat. Ajo thoshte se, po të mos e shihte, do të vriste veten. Bile erdhi edhe një telegram.

Ndërmjet nesh pati grindje.

-Eshikon?- tha shoku im, – ti e ke fajin.

Po t’i kisha shkrojtur, nuk do të arrinte puna gjer këtu.

-Fajin e ka vetë.Ç’tu desh që i shkrojte që në fillim?

Ai lëvizte poshtë e përpjetë.

-Duhet ta dish se ajo nuk tallet – i folia.

Mua mu kujtuan letrat e saja. Mu kujtua ajo vetë  në fotografi me një degë në dorë. M’u kujtua edhe diçka tjetër.

Vitin e kaluar një vajzë e lagjes time edhe ajo 16 vjeç, kishte tentuar të helmonte veten me zhivën e termometrit, sepse kishte marrë dyshë në matematikë. E kishte gëlltitur zhivën dhe pastaj kishte dalë në shkallët e apartamentit duke qarë….

Jo, kjo ishte një moshë shumë delikate. Ajo nuk tallej. Ne vendosëm të shkonim në qytetin e vogël F…

Fytyra e saj reflektohej në pasqyrë në proporcione groteske: herë e zgjatur, herë e shkurtër dhe e shtypur.

Ajo priste me ankth se çdo të bënte shoku im. Ai mundohej të tregohej i qetë. Fliste ngadalë. Ajo shikonte herë ps here nga unë.

-Rubi – tha shoku im sa për të thënë diçka.

Ajo quhej Rubije, kurse ai e thërriste Rubi. Vajza ngriti ngadalë vetullat. Fytyra e saj  e bardhë u skuq aq sa nuk ju dukën më piklat.

“Si duhet të sillem?” pyeste veten ajo.

“ Ata janë të dy. Po pse s’po ikën ky pra”? “ Tani mund të më puthë” mendonte vajza e vogël. “Do të afrohet ca dhe do të më puthë me siguri”. As ajo vetë nuk e dinte nga i erdhi ky mendim. Vetëm se i vinte zor, bile shumë zor nga unë.

Nuk kishte si të mendonte ndryshe vajza e vogël. Në çdo film në çdo libër, në të tilla raste veprohej njëlloj.

-Na thuaj diçka, – tha shoku im.

Ai e ndjente se heshtja për të ishte shumë e rrezikshme

-Ja tha ajo e gjallëruar. Të dielën e kaluar isha në fshat. Martuam vëllanë. Qe goxha dasëm. Gjynah që nuk ishe edhe ti.

-Ah po , – tha shoku im. Më ke shkrojtur.

– Isha edhe tek thana, ku rrije shpesh verën e kaluar.

-Po , po më kujtohet…

-Isha edhe tek përroi. Poshtë në shkëmb është gdhëndur emir yt.

-Ah po.

Shoku im e kuptoi se biseda po merrte udhë të shtrëmbër.

“ A t’ja them tani?” mendoi ai.

U desh një kohë e gjatë gjer sa  ai të  vendoste. Ndërkaq vajza e shikonte me bisht të syrit.

-Pra yt vëlla u martua, foli ai duke ngurruar akoma.

– Po. Ka marrë nuse të bukur. Do ta shohësh.

-Po ti ? – e ndërpreu ai .

– Ç’farë unë?

Fytyra e saj shprehu njëkohësisht habi dhe turbullim të madh.

Ai nuk guxonte të ngrinte sytë.

-Ti ,- tha shoku im, – më  shkruajte se ishte në fjalë për djalin e Beqo muzikantit. E kemi parë, ishte … Djalë i bukur.

-Halimi është i mirë, -tha ajo,- por mua nuk më pëlqen. Është e vërtetë që babai e ka ca qejf por unë nuk do të ngul këmbë.Do t’i them se dua të mbaroj  shkollën njëherë. Pastaj ne të dy …

-Dëgjo, – tha ai. – Unë kam dhe tre vjet akoma.

-Do të pres, – tha vajza me vendosmëri.

-Me Halimin nuk martohem. Babai nuk më detyron dot. Është anëtar i kryesisë së kooperativës dhe do t’ia tëheqin veshin. Jo, nuk e bën dot.

-Po unë…

Vajza zgurdulloi sytë. Ajo filloi të kuptonte. Megjithatë nuk deshi t’i zinte besë vetes.

“Nuk mund të jetë kështu” mendoi ajo. “Ai më ka shkruar kaq herë”. Kam marrë me dhjetëra letra nga ai. Jo, po ai vetë…”

-Ah, – psherëtiu vajza, duke mos dashur të mendonte më.

Ishte me të vërtetë e frikshme të mendonte, se ëndrra e saj mund të shuhej. E deshte kaq shumë. Kishte ndenjur kaq net pa gjumë. Gjithçka të bukur ajo e kishte mishëruar në figurën e shokut tim. Ai ishte vetëm forma të tjerat ajo i kishte krijuar vetë.

Por mjaftonte një fjalë e tij dhe gjithçka do të shëmbej.

Ah , – psherëtoi ajo përsëri, – harrova fare. -Pse nuk më ke shkruar, i dashur. Isha kaq e lumtur që të pashë, sa më doli nga mendja fare. Thuamë pra, pse?

Ajo tani nuk kishte më frikë nga unë, zëri i saj tani u bë i ëmbël i butë.

Një vesë djerse ia njomi pushin e fytyrës.

-Por, – tha shoku im duke tundur dorën, tërë inat. -Të thashë që kam edhe tre vjet akoma. Kurse ai tjetri… Dreqi e mori !…

Vajza e shikoi në fytyrë . Pastaj uli sytë në  fikthin e tij. Ajo pështeti kokën pas murit. Vuri dorën mbi fytyrë dhe tha gati  duke qarë:

-Prandaj nuk më ke shkruar.

-Zëri ju drodh. I doli disi i mytur, megjithatë unë e dëgjova mirë.

-Shoku im tundi  përsëri kokën.

Ajo u ngrit shkoi drejt derës. Desh të kthehej por pastaj ndërroi mendim. Ishte e kotë…

-Lamtumirë!- tha dhe doli.

Unë kisha frikë se ajo do të therriste, do të qante, po ajo shkoi pa fjalë. Fshiu vetëm sytë. Dhe bashkë me to sikur fshiu një brengë të madhe.

Jashtë u err. Toka filloj të ftohej; megjithatë ishte akoma vapë. Unë ju afrova dritares. Poshtë një fshatar, klient i hotelit, kishte dalë të flinte jashtë nga vapa. Pak më tej rridhte lumi. Dikush atje mbi urë, ndezi një shkrepse, që u shua sakaq.

Ne nuk flisnim.

Mua nuk më dilte nga mendja, fytyra e saj. Ç’bënte ajo tani? Kishte ikur pa kundërshtuar dhe kjo më bëri më tepër përshtypje. Dukej që vuante shumë.

-E pse e bëre këtë? – pyeta unë shokun tim.

Ai heshti gjatë. Dukej që ishte shumë i prekur. Fërkoi ngadalë ballin dhe tha duke i zvarritur fjalët.

-Ku ta di. Ndoshta kjo qe nevoja për të dashuruar. Kërkoja dashurinë…

Dhe nuk fola më.Unë mendoja.Dhe unë e kerkoja dashurinë. Ne të gjithë kishim nevojë për të dashuruar.Edhe Rubi e vogël. Por ajo dashuronte vërtet. Ku ta dish. Ka shumë të ngjarë…

Kurse shoku im ja theu atë ndjenjë në shpirt. Stoli kërciti dhe unë u ngrita e dola jashtë. Aty nuk ishte më vendi im. Shoku më thirri nga pas, por unë nuk I fola. Më dukej sikur ecja në gjurmët e Rubit të vogël. Nata ishte e vakët dhe unë dënoja shokun dhe qortoja veten.

 

 

 

 

 

 

 

 


Etiketa: ,

Pas