Aktualitet

Transparenca me sistemet, të dhënat si mjet kontrolli dhe përmirësimi





Bëni LIKE faqen zyrtare në Facebook
               Publikuar në : 21:06 - 07/04/20 |
mapo.al

Vendi ynë ka përmirësuar shërbimet nëpërmjet zhvillimit të teknologjisë, në ritme të shpejta vitet e fundit, për të cilat audituesit e KLSH kanë botuar shpesh edhe artikuj në media. Për vitin 2018, AKSHI raporton se shërbimet e ofruara nëpërmjet portalit qeveritar  e-Albania janë pasuruar me 64 shërbime të reja, duke e çuar numrin në total në 591 shërbime elektronike. Nuk disponojmë numrin e  saktë të shërbimeve në distancë që ofrojnë vetë institucionet, të cilat nuk bëjnë pjesë tek numri që AKSHI raporton. Nuk kemi një raport dhe për numrin e shërbimeve të reja ndërtuar në vitin 2019, por nisur nga eksperienca si audituese mendoj se do të kenë pësuar rritje të konsiderueshme sepse çdo proces i informatizuar kërkon informatizimin e zinxhirit të shërbimeve të mbetura ende në letër, për të rritur efektivitetin e informatizimit, në të kundërt ai mbetet informatizim gjysmak.


Shërbimet rriten dhe përmirësohen nëpërmjet platformave të ndërtuara për këtë qëllim, ku pjesa më e madhe e tyre administrohen nga AKSHI, por të dhënat ju përkasin institucioneve gjeneruese pasi ato dhe vetëm ato kanë të drejtën e dhënë me ligj si dhe detyrimin që lind nga e drejta Kushtetuese e parashikuar në nenin 23 të saj dhe ligjit nr. 119/2014 “Për të drejtën e informimit”.


KLSH auditon me vëmendje informatizimet e zhvilluara në vend në disa aspekte:


  • Rëndësia e informatizimit, të dhënat parësore dhe marrëdhënia e tyre me ato dytësore;
  • Përdorimi i të dhënave dhe mënyra e administrimit të tyre në shërbim të shtetasve;
  • Infrastruktura hard dhe soft që ofron ruajtjen, sigurinë dhe monitorimin e të dhënave;
  • Përmirësimi i të dhënave në drejtim të sasisë dhe cilësisë;
  • Efektiviteti i informatizimeve nisur nga rëndësia që ka çdo shërbim;
  • Transparenca me informatizimet si dhe transparenca me të dhënat;

Transparenca tek e cila mendoj të ndalem, është përmendur në fund jo sepse është më pak e rëndësishme, por e drejta për informim si e drejtë Kushtetuese duhet të jetë e garantuar, por kur ajo duhet të vijë prej sistemeve duket sikur gjërat komplikohen. Me lejoni t’ju them se kjo jo vetëm nuk është e vërtetë, por në të dhëna e informatizuara është edhe më e lehtë. Nisur nga përkufizimi teorik, informatizimi i hallkave dhe shërbimeve, më së shumti i nevojitet vendimmarrjes dhe transparencës dhe kjo pse të dhënat administrohen më lehtë e nga ana tjetër “numrat nuk gënjejnë – Max Holloway”. Në vendet e zhvilluara, gjithë shoqëria analizon duke u bazuar në të dhëna sepse ju ofrohen, janë transparente e si rezultat diskutimet janë më të pakta, e faktet më të forta.


Të dhënat e hapura si mekanizëm kontrolli

Të drejtën për informim me informacion publik pa u detyruar të shpjegohen motivet[1], e gëzon çdo individ. Madje, një pjesë e konsiderueshme e informacioneve detyrohet me ligj të bëhet publik nga çdo institucion pa kërkesë me qëllim informim sa më të gjerë, që të pakësohet nevoja për kërkesa individuale, përfshirë dhe raportet e auditimit nga Kontrolli i Lartë i Shtetit[2] edhe pse KLSH i publikon në faqen e saj zyrtare.

Rritja e shërbimeve në sasi nëpërmjet, informatizimit, shkëmbim të dhënave ndërmjet tyre, si dhe faqet web të çdo institucioni, nuk është e rëndësishme nëse përdoruesi i thjeshtë që është secili prej nesh, nuk shprehet dot ka marrë ose jo shërbimin e ofruar apo nuk bën dot një studim mbi të dhënat/evidencat që justifikojnë nevojën e çdo shërbimi, pse jo dhe kërkime shkencore. Edhe pse po investohet shumë në informatizim, nëse të dhënat nuk do të jenë të hapura duke ndihmuar kështu shoqërinë të “mendojë”, atëherë populli jonë do të vazhdojë presë në radhë.

Të dhënat e hapura si mekanizëm përmirësimi

Nëse për hartimin e ligjeve thuhet se bëhen studime dhe miratimi i tyre ndodh kur ka evidenca të plota dhe të mjaftueshme, atëherë përse të dhënat të mos jenë transparente?!

Për të kuptuar se si të dhënat e hapura për veçse mjet kontrolli janë dhe mjet përmirësimi po marrim një shembull praktik: brenda një institucioni financiar, propozuesi kryesor për përmirësimin e tij është përdoruesi i fundit, në termat teknik “end user”. Pra, ai që punon në arkë, për shërbimin e arkëtimit, në përgjithësi është po ai që kërkon përmirësimin e këtij shërbimi në drejtim të vetë përdoruesit si dhe të klientit sepse detajet, vështirësitë dhe lehtësitë vihen re së pari nga ky përdorues apo nga ankesat që mund të ketë klienti.

Në analogji me rastin më sipër, le ta konsiderojmë institucionin publik X kushdo qoftë, si një sistem të tërë ku përdoruesit fundor janë shtetasit e tij duke marrë shërbime në distancë si dhe të dhënat e hapura të cilat duhet me patjetër ti ketë publikuar. Nëse secili prej nesh si përdorues has në vështirësi, pengesa apo mangësi të këtij informatizimi, atëherë ky përdorues mundet që të jetë përmirësuesi potencial i këtij sistemi. Që kjo të ndodhë, përsëris se, duhet ti ofrohen këtij përdoruesi mekanizmat dhe procedurat, përmes së cilave mund të paraqesin mendimet e tyre apo të ndikojnë në çfarëdo mënyre tjetër në hartimin e ligjeve, të politikave publike apo ushtrimin e funksioneve të autoritetit publik, cilësuar kjo në ligjin e transparencës[3]. Në këtë mënyrë, shtetasi që disponon të dhëna dhe të drejtën e dhënies së mendimit ndihet pjesëmarrës dhe i vlerësuar, e si i tillë do të ndihmonte direkt në përmirësimin e sistemit të shërbimit publik. Nisur nga kjo pikëpamje, publikimi dhe transparenca e të dhënave të një sistemi si mekanizëm kontrolli dhe përmirësimi do t’i shërbente së pari shtetasve, por gjithashtu dhe qeverisjes në drejtim të zhvillimit dhe përmirësimit të çdo sistemi elektronik.

KLSH nëpërmjet shembullit të saj, lidhur me transparencën mbi veprimtarinë audituese ashtu dhe administrative, kërkon vazhdimisht nga institucionet të zbatojnë jo më pak se sa cilësohet në ligjin mbi të drejtën e informimit, duke ndikuar në këtë mënyrë në përmirësimin e sistemit.

http://www.klsh.org.al/

Elira Cukalla,

Audituese në KLSH

[1] Ligji nr. 119/2014, neni 3, pika 1

[2] Ligji nr. 119/2014, neni 7

[3] Ligji nr. 119/2014, neni 7, pika gj



CLOSE
CLOSE
Pas